Γιατί η σεισμολογία δεν μπορεί (ακόμα) να δώσει έγκαιρη, αξιόπιστη προειδοποίηση «εκκένωσης» πριν από έναν μεγάλο σεισμό

  

Η ερώτηση που απασχολεί όλους είναι απλή: αφού έχουμε δορυφόρους, AI και τεράστια δίκτυα αισθητήρων, γιατί δεν μπορούμε να πούμε “σε 2 ώρες γίνεται μεγάλος σεισμός εδώ—φύγετε”; 

Η σύντομη, επιστημονικά τεκμηριωμένη απάντηση είναι ότι η “ακριβής πρόβλεψη” μεγάλων σεισμών (ημερομηνία/ώρα + τοποθεσία + μέγεθος) δεν έχει επιτευχθεί και δεν υπάρχει σήμερα αποδεδειγμένη, αξιόπιστη μέθοδος. 

Το ίδιο δηλώνουν ξεκάθαρα και θεσμικά: π.χ. το USGS (η μεγαλύτερη δημόσια σεισμολογική αρχή στις ΗΠΑ) αναφέρει ότι κανείς δεν έχει προβλέψει ποτέ έναν μεγάλο σεισμό με επιστημονικά αξιόπιστο τρόπο.

 

Παρακάτω είναι οι βασικοί λόγοι — με όρους κατανοητούς για TikTok κοινό, αλλά πατώντας σε σοβαρή βιβλιογραφία.

1) Τι εννοούμε «πρόβλεψη» και γιατί είναι τόσο δύσκολη

 

Στη δημόσια συζήτηση μπερδεύουμε 3 διαφορετικά πράγματα:

 

Πρόβλεψη (prediction): “Θα γίνει σεισμός τότε, εκεί, τόσο μεγάλος.” Το USGS λέει ρητά ότι μια “πρόβλεψη” πρέπει να ορίζει χρόνο, τόπο, μέγεθος.

 

Πρόγνωση/πρόβλεψη πιθανότητας (forecasting): “Η πιθανότητα για ισχυρό σεισμό σε αυτή την περιοχή τα επόμενα Χ χρόνια/μήνες/ημέρες είναι Υ%.” Αυτό είναι το πεδίο των χαρτών σεισμικής επικινδυνότητας και των πιθανοτικών μοντέλων.

 

Έγκαιρη προειδοποίηση (Earthquake Early Warning – EEW): δεν “προβλέπει”. Ανιχνεύει τον σεισμό αφού ξεκίνησε και στέλνει ειδοποίηση λίγα δευτερόλεπτα πριν φτάσει το ισχυρό κούνημα.

 

Το ζητούμενο της ερώτησής  (“αν μπορεί να υπάρξει αρκετός χρόνος για απομάκρυνση από επικίνδυνα κτήρια”) είναι 

1) Εκεί είναι το θεμελιώδες επιστημονικό αδιέξοδο.

 

2) Δεν έχουμε «σταθερά και μοναδικά προσεισμικά σήματα» που να δουλεύουν παντού

 

Για να γίνει εκκένωση, χρειάζεσαι κάτι σαν:

“Όταν μετρήσουμε το σήμα Α, τότε μέσα σε 1 ώρα θα γίνει Μ≥6.5 σε ακτίνα 20 km.”

 

Το πρόβλημα: μετά από δεκαετίες ερευνών, δεν έχει βρεθεί προσεισμικός “δείκτης” (precursor) που να είναι ταυτόχρονα:

 

Σταθερός.

 

Επαναλήψιμος.

 

Συγκεκριμένος (λίγα ψευδώς θετικά),

 

και γενικεύσιμος σε διαφορετικά ρήγματα/γεωλογίες.

 

Κλασικές κριτικές στη διεθνή βιβλιογραφία τονίζουν ότι οι “ανακαλύψεις” προσεισμών συχνά δεν αντέχουν στον έλεγχο ή δεν επαναλαμβάνονται σε νέα δεδομένα.

 

3) Η φυσική της θραύσης είναι μη-γραμμική και εξαιρετικά ευαίσθητη σε λεπτομέρειες που δεν μπορούμε να μετρήσουμε

 

Ένας μεγάλος σεισμός είναι ένα “σπάσιμο” σε τεράστιο όγκο πετρωμάτων, σε βάθος, με πολύπλοκη τριβή, ρευστά, θερμοκρασίες και ετερογένειες. Η βιβλιογραφία επισημαίνει ότι η διαδικασία είναι μη-γραμμική και “ευαίσθητη” σε πάρα πολύ μικρές διαφορές στην κατάσταση του ρήγματος — διαφορές που δεν μπορούμε να παρατηρήσουμε άμεσα με ακρίβεια.

 

Με απλά λόγια:

ακόμα κι αν ξέρεις “πολλά”, δεν ξέρεις αρκετά για να πεις “σε 3 ώρες σπάει εδώ”.

 

4) Τα μεγάλα γεγονότα είναι σπάνια: λίγα παραδείγματα, δύσκολη «εκπαίδευση» μοντέλων

 

Ένας λόγος που το AI δεν “λύνει” μαγικά το θέμα είναι ότι οι μεγάλοι σεισμοί είναι σπάνιοι. Άρα:

 

έχεις λίγα θετικά παραδείγματα ανά ρήγμα/περιοχή,

 

ετερογένεια μεταξύ περιοχών,

 

και μεγάλο κίνδυνο υπερπροσαρμογής (overfitting): το μοντέλο “μαθαίνει” το παρελθόν, αλλά αποτυγχάνει στο μέλλον.

 

Υπάρχουν εργασίες ML που δείχνουν βελτιώσεις σε συγκεκριμένα πλαίσια (π.χ. “εκτίμηση μέγιστου πιθανού μεγέθους” ή ετήσιες προβλέψεις σε περιοχές), αλλά αυτό είναι forecasting και όχι “εκκένωση αύριο στις 18:10”.

 

5) Ακόμα και ένα «μέτριο» ποσοστό λαθών είναι κοινωνικά μη διαχειρίσιμο

 

Για δημόσια εκκένωση, το σύστημα πρέπει να είναι σχεδόν άψογο, γιατί:

 

Ψευδώς θετικό (false alarm): εκκένωση χωρίς σεισμό → πανικός, οικονομική ζημιά, απώλεια εμπιστοσύνης, πιθανή απειθαρχία στην επόμενη προειδοποίηση.

 

Ψευδώς αρνητικό (miss): δεν προειδοποιείς και γίνεται σεισμός → τραγωδία.

 

Αυτό το “trade-off” φαίνεται ακόμη και στα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης (που είναι πιο “εύκολο” πρόβλημα γιατί ο σεισμός έχει ήδη ξεκινήσει). 

Υπάρχουν καταγεγραμμένα περιστατικά σπάνιων αλλά υπαρκτών ψευδών ειδοποιήσεων, που δείχνουν πόσο λεπτό είναι το θέμα αξιοπιστίας ακόμη και όταν μιλάμε για δευτερόλεπτα, όχι για ώρες/ημέρες.

 

6) Αυτό που λειτουργεί σήμερα είναι το «πιθανοτικό» και το «δευτερόλεπτα πριν»

 

Η σύγχρονη, “επίσημη” κατεύθυνση διεθνώς δεν είναι η ντετερμινιστική πρόβλεψη εκκένωσης, αλλά:

 

Α) Operational Earthquake Forecasting (OEF) – Πιθανοτικές προγνώσεις

 

Μετά από σεισμούς (και σε περιόδους σμηνοσειρών/μετασεισμών), η πιθανότητα νέων γεγονότων αυξάνεται. Τα OEF συστήματα προσπαθούν να δώσουν επικαιροποιημένες πιθανότητες σε συγκεκριμένα χώρο-χρονικά παράθυρα.

 

Β) Earthquake Early Warning (EEW) – «Ερχονται τα ισχυρά κύματα, πάρτε θέση»

 

Συστήματα όπως το ShakeAlert στοχεύουν να δώσουν δευτερόλεπτα έως δεκάδες δευτερόλεπτα για δράσεις (drop/cover/hold, διακοπή τρένων, κλείσιμο βαλβίδων κλπ). 

Και το τονίζουν: δεν είναι πρόβλεψη.

 

7) Υπάρχει πρόοδος, αλλά κυρίως σε “forecasting” και σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα

 

Ερευνητικά πεδία που εξελίσσονται:

 

Paleoseismic + Bayesian μοντέλα για “μακρο-χρονικές” προβλέψεις πιθανότητας σε ρήγματα (δεκαετίες/αιώνες).

 

ML σε εργαστηριακά πειράματα που προσεγγίζουν τη φυσική της θραύσης — ενδιαφέρον, αλλά δεν μεταφέρεται άμεσα στον πραγματικό φλοιό (διαφορετικές κλίμακες, θόρυβος, άγνωστες συνθήκες).

 

Με άλλα λόγια: η επιστήμη προχωρά, αλλά δεν έχει “κουμπί εκκένωσης” με την αξιοπιστία που θα απαιτούσε η κοινωνία.

 

8) Άρα τι να πούμε πρακτικά στο κοινό;

 

Η πιο “ανθρώπινη” αλλά επιστημονικά σωστή κατάληξη είναι:

 

Δεν μπορούμε να προβλέψουμε τον μεγάλο σεισμό με τρόπο που να δικαιολογεί εκκένωση ημερών/ωρών πριν.

 

Μπορούμε όμως να μειώσουμε δραστικά τα θύματα με:

 

αντισεισμικούς κανονισμούς/ενισχύσεις, ασκήσεις ετοιμότητας, σχέδιο οικογένειας/επιχείρησης,

 

και όπου υπάρχει, χρήση EEW (δευτερόλεπτα).

 

Αυτός είναι και ο λόγος που κορυφαίοι οργανισμοί δίνουν βάρος στη μείωση κινδύνου (mitigation) αντί για “short-term prediction”.

Update:   Τετάρτη 14 Ιανουαρίου 2026.